 ارسال شده در پنجشنبه 23 مهر 1388 - 10:36
نگاهی به جریان نوگرایی در شعر کردی مایل به نوگرایی و اولین جرقه های دگرگونی در شعر کردی را می توان در اوایل دهه ی چهل میلادی و در آثار شیخ نوری، شیخ صالح جستجو کرد. شاید همان شعر (حهقه ئهمرو) شیخ نوری کافی بود که جنگی میان شعر کلاسیک و مدرن آغاز شود. شیخ نوری در این شعر، با طنزی ساده، چهارچوبها و قوانین دست و پاگیر شعر کلاسیک به بازی میگیرد. بعدها شیخ نوری به تاثیر از ادبیات ترک ، جریان نوگرایی در شعر کردی را به صورت جدی آغاز کرد و در حقیقت زمینه را برای عبداله گوران مساعد کرد. سالها بعد گوران به طور جدی تر به این کار پرداخت و میتوان گفت که او همان کاری را انجام داد که نیما در شعر فارسی آغاز کرده بود(هر چند گوران همواره پرچمدار شعر نو کردی را شیخ نوری میدانست) بنابراین شعر نو کردی را میتوان به دو دوره تقسیم کرد: • دورهی گوران(شعر موزون هجایی) • دورهی بعد از گوران (شعر سپید) گوران با درک درستی که از ساختار شعر کردی داشت، یکباره از نظام عروض و قافیه سنتی سرپیچی کرد و شعر کردی را از لحاظ فرم و محتوا متحول کرد. گوران معتقد بود نظام عروض عربی هیچ سنخیتی با روح شعر کردی ندارد. او وزن عروضی و تساوی ابیات و تقطیع سنتی را کنار گذاشت و به بنمایه های طبیعی و اصیل شعر کردی (وزن هجایی) روی آورد و تحولی موسیقایی در بعد آهنگ و وزن شعر کردی ایجاد کرد. گوران به کاری که آغاز کرده بود ایمان داشت و با صراحت میگفت(موسیقی بحور عروضی، خواه ناخواه جز آهنگ و سمع و طبع انسان چیزی نمیبخشد، تنها کسانی از این وزن لذت میبرند که خود ناظم آن بودهاند، گوششان تسلیم طنین بحور عروضی است، به آن عادت کردهاند و در تار و پود وجودشان نفوذ کرده است.شعر کردی پذیرای این تحفه وارداتی نیست و نخواهد بود.) تحولی که گوران در شعر کردی به وجود آورد،خیلی زود مورد استقبال قرار گرفت و شاعران زیادی به شیوه و سبک او روی آورند، شاعرانی چون: مکری، هروی، الف.ب.حوری،ع.هص.ب و … که البته همه به تقلید از گوران به شعر پرداختند و کار تازهای ارائه ندادند و به نوعی شعر نو کردی دچار رکود شد. همیشه با گام نهادن به یک دوره رکود، نوعی بحران به وجود میآید و همین بحران موجب تغییر وضعیت میشود. دوران رکود بعد از گوران نیز شعر کردی را بحرانی و آشفته کرده بود. همین بحران باعث شد برخی از شاعران رفته رفته از هنجارهای وزنی گوران و قالب شعر هجایی سرپیچی کرده و به تاثیر از تحولاتی که در جهان پیرامونشان در حال وقوع بود، به شعر آزاد یا سپید روی آورند. با توجه به مقطع زمانی و نسلبندی این شاعران، می توان به جریانهای شعری سه دههی اخیر اشاره کرد: دهه ی هفتاد میلادی در اوایل دههی هفتاد میلادی، شاعرانی چون شیرکو بیکس، عبداله په شیو، رفیق صابر، لطیف هلمت و … ظهور کردند و با مطالعه و تحقیق در ادبیات جهان از طریق ترجمه ی عربی از تحولات ادبیات جهان آگاه شده و پی به رکود شعر کردی بردند.بنابراین با توجه به نیازهای تازهی جامعهی کُرد با انتشار بیانیهای (دیدگاهها) ضرورت تحول در شعر کردی را مطرح کردند. همین حرکت، موجبات تحول در ادبیات مدرن کردی را فراهم کرد. فعالیت جدی شاعران دههی هفتاد در دو گروه "روانگه" و "کفری کرکوک" بود در گروه روانگه شاعرانی چون شیرکو بیکس، جلال میرزا کریم و… حضور داشتند و در گروه کفری کرکوک شاعرانی چون لطیف هلمت، فرهاد شاکلی و… حضور داشتند. همچنین شاعران قدرتمند دیگری چون: رفیق صابر، عبداله پهشیو، انور قادر محمد، قباد جلیزاده، دلشاد عبداله و … نیز بودند که همگام با گروههای روانگه و کفری فعالیت میکردند. دهه ی هشتاد میلادی در ادامهی پروسهی نوگرایی شعر مدرن کردی و تحولات دههی هفتاد میلادی،شاعران دیگری در دههی هشتاد ظهر کردند که میل به متفاوت بودن در کار آنان مشخص بود. فعالترین این شاعران اعضای گروه طلیعهی هولیر بودند، شاعرانی چون: مههاباد قهرهداغی،محمد عمر عثمان، جلال برزنجی و … همچنین شاعرانی چون: بروژ ئاکرهی که در اواخر دهه ی هشتاد فعالیت جدی خود را شروع کرد و با انتشار چند کتاب در دههی نود و ارائه ی کارهایی متفاوت از نظر فرم و محتوا(به تاثیر از شعر فارسی) فضایی تازه در شعر مدرن کردی ایجاد کرد. دهه ی نود میلادی در اواخر دهه ی هشتاد، شعر نو کردی دوباره دچار رکود شده و جز چند شاعر مطرح باقی یا تحت تاثیر شاعران مطرح دهه ی هفتاد بودند، یا کاری جدی ارائه نمی دادند. از طرفی برخی از شاعران مطرح دهه ی هفتاد نیز دچار اشباع شدگی و تکرار شده بودند و باز به نوعی شعر کردی دچار بحران شده بود. تا اینکه در دهه ی نود با ظهور چند شاعر جوان و متفکر، شعر کردی جان تازهای گرفت. شاعرانی چون: بختیار علی، دلاور قهره داغی، فرهاد پیربال، فریدون پنجوینی و … که با ارائه ی کارهایی تازه و متفاوت، نشان دادن شعر مدرن جهان را خوب میشناسند و پی به ظرفیتهای ویژه ی شعر کردی برده اند. حرکت و نوآوری در کار این شاعران کاملاً چشمگیر است. فرهاد پیربال در مجموعه ی "مانیفیست دوم ویران" سعی دارد به یک فرم جدید ساختاری شعر برسد. پیربال در این مجموعه به تخریب و ویران کردن عادتهای کهنه و ماندگار در شعر کردی پرداخته است. بختیار علی به جز ارائه ی کارهای درخشان و ماندگار در حوزه ی داستاننویسی و رمان و طرح پرسشهای جامعه شناسانه در مقالاتش، با انتشار چند مجموعه ی شعر نشان داده است. به درک درستی از شعر مدرن جهان رسیده است. بختیار علی در مقالات جامعه شناسانهاش سعی دارد قرائتی تازه از هویت کرد و ملت کرد ارائه دهد. بیشک شعرش نیز مطابق با همین قرائت تازه از هویت کرد است. شعر نو در کردستان ایران پروسه ی نوگرایی شعر کردی در کردستان ایران نیز پس از تحولات فرهنگی و جریانهای شعر در کشورهای همسایه و تحت تاثیر این جریانها شروع شد. پس از انقلابِ شعری نیما در ایران و دگرگونی شعر کردی توسط گوران در کردستان عراق، شاعرانی چون سواره ایلخانیزاده، قاسم موییدزاده(ههلو) ریبوار، چاوه شیخالاسلامی و… در کردستان ایران با بهره گیری از انقلاب شعری نیما و تلفیق آن با ادبیات کردی و در راستای نوگرایی پا به عرصهی فرهنگی و شعر نهادند. اما در این میان تنها سواره ایلخانیزاده به طور جدی کار شعر را ادامه داد هر چند تاثیرپذیری از فروغ ونیما و اخوان در کارهای او مشهود بود، اما در کارهای آخرش نشان داد که دارد به یک فضای تازه و متفاوت میرسد. اما مرگ زودرس به او فرصت نداد و در سال هزار و سیصد و پنجاه و چهار شمسی و در بستر بیماری وفات یافت. در اواخر دهه ی پنجاه شمسی و اوایل دهه ی شصت نیز شاعرانی چون جلال ملکشا، علی حسینیانی و شزیف حسین پناهی فعالیت داشتند، اما جز جلال ملکشا فعالیت این شاعران چندان جدی و مستمر نبود. اما در دهه ی هفتاد شمسی و با ایجاد فضایی بازتر در عرصه ی فعالیتهای فرهنگی جامعه، شاعران جوانی ظهور کردند که با آگاهی از تحولات شعری جهان، کارهای متفاوت و نو ارائه دادند. شاعرانی چون:مارف ئاغایی، فریدون ارشدی، ژیلا حسینی، محمد صالح سوزنی، رحیم لقمانی، سیمین چایچی، کلثوم عثمانپور و … و همچینین در سالهای اخیر شاعران جوانتری چون رضا علیپور، ابراهیم احمدینیا، کامبیز کریمی، ابراهیم احمدی، منصور تیفوری، شهاب شیخی، امید ورزنده، یونس رضایی، بهزاد کردستانی، امیر گردیگلانی، بیان عزیزی و… با کارهای تازه و متفاوت، فضایی تازه در شعر کردی به وجود آورده اند. ادبیات مدرن کردی طی این سالها از آن فضای صرفاً سیاسی و چریکی فاصله گرفته و متنی اندیشمندانه تبدیل شده و با توجه به اینکه شاعران و نویسندگان مطرح کُرد همواره در سفر و کوچ و تبعید به سر بردهاند، هر کدام به چند زبان و فرهنگ جهانی آگاهی و تسلط دارند. ادبیات مدرن کردی جهانی شده و با حفظ فرهنگ غنی بومی کرد به دغدغه های انسان معاصر میپردازد. در حوزهی ادبیات داستانی نیز، نویسندگانی چون: شیرزاد حسن، بختیار علی، فرهاد پیربال… با ارائه ی کارهایی متفاوت و مدرن، فضایی تازه در داستان کوتاه و رمان ایجاد کرده اند. پینوشت:ـــــــــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــــ 1. عبداله گوران، پدر شعر نو کردی در سال 1905 میلادی در حلبچه به دنیا آمد و در سال 1962 میلادی بر اثر بیماری سرطان درگذشت. آثار او عبارتاند از: بهشت و یادگار، یادگار کهن، اشک و هنر، سرشت و دورن و… 2. کاروان شعر نو کردی، محمد امین 3. موقعیت استارتژی و جغرافیایی کردستان پهناور که بعد از سقوط امپراطوری عثمانی به چهار پاره تقسیم شد، موقعیتی ویژه بود. به طور مستقیم با کشورهای اروپایی، عربی، ایران، و ترکیه در ارتباط بوده و از تحولات فرهنگی کشورهای مهاجر آگاه بودند. تحولاتی چون: انقلاب نیما در شعر فارسی، جریان شعری فجر آتی و مکتب توفیق در ترکیه، مانیفیست 1969 بغداد شاعران عرب، مانیفیست 1968 شاعران مصری و جریانهای نوگرایی شعر اروپا و … | 
